شهرستان سلماس

درباره شهرستان

شهرستان سلماس یکی از شهرستان های هفده گانه استان آذربایجان غربی است که در قسمت شمالی استان واقع شده و مرکز آن شهر سلماس است.سلماس بین ۴۴درجه و ۲۲دقیقه تا ۴۵درجه و ۱۰دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ و بین ۳۷درجه و ۵۴دقیقه تا ۳۸درجه و ۲۵دقیقه عرض شمالی از خط استوا واقع شده است .شهرستان سلماس از سمت شمال با شهرستان خوی (بخش های قطور و مرکزی) از سمت مشرق با شهرستان شبستر (بخش انزاب با مرکزیت شهر تسوج) و در یاچه ارومیه از سمت جنوب با شهرستان ارومیه (بخش های انزل با مرکزیت شهر قوشچی و بخش صومای برادوست با مرکزیت شهر سرو ) و از سمت مغرب با کشور ترکیه به طول ۸۵کیلومتر هم مرز است. مساحت کل شهرستان سلماس ۲۵۴۴کیلومتر مربع می باشد که ۸/۶ درصد مساحت استان و از نظر وسعت پنجمین شهرستان استان آذربایجان غربی می باشد. از این مقدار۵۵۰کیلومتر مربع آن را دشت سلماس تشکیل می دهد که این دشت معادل ۶/۲۲درصد کل مساحت شهرستان است. فاصله شهر سلماس از مرکز استان، شهر ارومیه ۹۵کیلومتر، از شهر خوی ۴۵کیلومتر، از شهر تبریز ۱۶۰کیلومتر، از شهر شبستر ۹۰کیلومتر و از شهر تسوج ۵۰کیلومتر می باشد. فاصله شهر سلماس تا پایتخت کشور، شهر تهران ۷۹۰ کیلومتر است.ترکی آذری زبان رایج در سلماس می باشند. آب و هوای این شهرستان در قسمت های مرزی و کوهستانی سرد و در سایر نقاط معتدل و خشک است. مطالعات باستان ‌شناسان از تپه‌های اطراف سلماس، قدمت آن را در حدود ۹ هزار سال قبل یعنی هفت هزار سال قبل از میلاد را تخمین می ‌زنند و بر این اساس نخستین قوم در سلماس اقوام سومری بودند و بعدها در هزاره اول قبل از میلاد در زمان حکومت اوراتورها در سایه اقدامات آنان در این منطقه شهر اولهو به وجود آمد. سلماس، دارای بناهای تاریخی و تپه های باستانی و مکان های قدیمی است که امروز آثاری از آنها برجای مانده است.

– وسعت: ۲۵۴۴کیلومتر مربع

– جمعیت براساس سرشماری سال۱۳۹۵: ۱۹۶۵۴۶نفرو ۴۸۸۹۲خانوار

– جمعیت شهری: ۹۷۰۶۰ نفر

– جمعیت روستایی: ۹۵۵۳۱ نفر

– تعداد شهر: ۲شهر (سلماس و تازه شهر(

– تعداد بخش: ۲بخش (بخش مرکزی و بخش کوهسار)

– تعداد دهستان: ۷دهستان(۴دهستان در بخش مرکزی و۳دهستان در بخش کوهسار(

– تعداد روستا: ۱۵۱(۶۸روستا در بخش مرکزی و ۸۳روستا در بخش کوهسار(

 

مهم‌ترین جاذبه‌های تاریخی و گردشگری شهرستان سلماس:

حجاری خان تختی : متعلق به دوره ساسانی، در کوچه پیر چاوش ودر۱۲کیلومتری جاده سلماس، ارومیه، سه راهی تمر.
مینار کهنه شهر (سلماس قدیم): این برج متعلق به امینه خاتون، معروف به نیره خاتون، دختر ارغون خان و همسرتاج الدین علیشاه تبریزی است که در سال۷۱۰ ه.ق بنا شده و در میان مردم به مینار معروف بوده و در زلزله ۱۳۰۹ویران گردید.
گول کهنه شهر: این دریاچه مصنوعی به وسعت ۱۲هکتار در دوران اوراتورها (۲۸۰۰سال پیش) ساخته شده است. سه طرف آن برجستگی طبیعی وضلع غربی آن با ایجاد یک خاک ریز درست شده و در این قسمت یک دهانه سنگی ساخته شده که برای باز و بسته کردن آب استفاده می شود. این دهانه سنگی در دوران زندیه به دستور احمد خان دنبولی حاکم خوی، سلماس ساخته شده است. در سال ۱۳۸۱بر ارتفاع خاکریز و دهانه سنگی مقداری افزوده شد. این دریاچه در زمستان از آب رود دریک پر می شود.
قلعه ها و دژهای نظامی منطقه : ۱-قلعه قارنی یاریغ۲-زنجیر قالا در کنار روستای تمر ۳- قلعه هدر ۴- قلعه چهریق ۵-قلعه دریک ۶-کافیر قلعه سی در غرب کهنه شهر و نزدیکی شرق روستای زرین دره بنای اولیه هر شش قلعه متعلق به دوران اوراتورهاست و در دوره های بعد نیز مورد استفاده واقع می شد. قلعه قارنی یاریغ مسلط بر قلاع دیگر بوده و در هنگام خطر با روشن کردن آتش در شب و ایجاد دود در روز به دیگر قلعه ها اطلاع داده می شد .
قلعه قارچی بیع: این قلعه در حدود سال ۷۰۰هجری قمری به دستور امینه خاتون، دختر ارخون خان و همسر تاج الدین علیشاه تبریزی احداث گردید که درقسمت جنوبی گول و در نزدیکی کافیر قلعه سی بنا شده است. این قلعه برای حفاظت از شهر سلماس (کهنه شهر امروز) ساخته شد. مقبره بانی این قلعه همان مینار معروف است. قارچی بیع به معنای نگهبان خانه بزرگ است.
غارهای زیر زمینی طبیعی: در دامنه کوه قارنی یاریغ، غارهای دریک و غار چوپانلو
تپه باستانی هفتوان معروف به تپه تبان : هیات باستان شناسی انگلیسی به سرپرستی چارلز بورنی از سال ۱۳۴۷تا ۱۳۵۲در چند نوبت حفریاتی انجام داده، آثار بدست آمده از قبیل اسکلت مرده ها وزینت آلاتی که به همراه داشته اند متعلق به دوره مادهاست .
تپه باستانی درشک : در کنار جاده سلماس، ارومیه و در ابتدای چمن درشک تپه باستانی پکاجیک بر روی این تپه، امروز قبرستان ارامنه واقع گردیده است وتپه دیمات در گلعذان و تپه گرده سره در کنار جاده سلماس خوی (روستای مغانجوق).

کول تپه : در شمال شهر سلماس در نزدیکی خانه سالمندان واقع شده و از حیث قدمت تاریخی دارای ارزش بالایی است. از حفاری وکاوش باستانشناسی انجام یافته قدمت آن به نه هزار سال قبل بر می گردد .

امامزاده های کهنه شهر و برگشاد که از نوادگان امام علی النقی (ع ) می باشند.

مرگ یعقوب: زیارت گاه ارامنه در کهنه شهر و در فاصله کمی از جنوب امامزاده واقع شده است و آثار کلیساهای هفتوان، ملحم، خسروآباد، پتاویر، آخته خانه، پکاجیک، قلعه سر خرابه های کلیسایی در غرب سوره و همچنین خرابه کلیسای روستای دریک.

گوزلی دره : زیارتگاهی در غرب کهنه شهر و نزدیکی روستای نظر آباد در دامنه ارتفاعات سنگر واقع شده است .

قلباق در کهنه شهر : در اصطلاح محلی گل بندگویند. قلباق یکی از عرفای بزرگ قرن دوم هجری است. این زیارتگاه در دامنه کوه انبت واقع است.

ایوان داشی : در بلندترین نقطه ارتفاعات انبت در شمال کهنه شهر واقع شده است و دارای کتیبه ارزشمندی می باشد.

قلعه کوراوغلو هدر
امامزاده کهنه شهر
امامزاده برگشاد
آبشار خورخورا
آبشار تمر
کلیسای هفتوان
کلیسای خسروا
کلیسای آخته خانه
قلعه چهریق
قلعه قارنی‌یاریق واقع در روستای آجواج
دره زولا چای
تالاب چیچک
تالاب آق زیارت
دره تمر
آب گرم ایسی‌سو
سنگ نگاره خان‌تختی
تپه اهرنجان که قدمت نه هزار ساله دارد
تپه مغانجوق
حمام شیخ